Xem Nhiều 2/2023 #️ Xuất Xứ Của Bài Thơ “Gửi Lời Chào Lớp Một” # Top 11 Trend | Anhngucongdong.com

Xem Nhiều 2/2023 # Xuất Xứ Của Bài Thơ “Gửi Lời Chào Lớp Một” # Top 11 Trend

Cập nhật thông tin chi tiết về Xuất Xứ Của Bài Thơ “Gửi Lời Chào Lớp Một” mới nhất trên website Anhngucongdong.com. Hy vọng nội dung bài viết sẽ đáp ứng được nhu cầu của bạn, chúng tôi sẽ thường xuyên cập nhật mới nội dung để bạn nhận được thông tin nhanh chóng và chính xác nhất.

Từ thập kỷ 80, bài thơ “Gửi lời chào lớp Một” đã được đưa vào sách giáo khoa và vẫn hiện hành với sách cải cách. Đã có những nhầm lẫn về xuất xứ bài thơ và cuối cùng cũng tìm ra xuất xứ tin cậy nhất. Xin tổng hợp các thông tin để chia sẻ với các bạn.

Bài thơ “Gửi lời chào lớp Một”

Lớp Một ơi! Lớp Một!

Gửi lời chào tiến bước!

Cố sẽ xa chúng em…

Cô sẽ luôn ở bên.

Lớp Một ơi! Lớp Một!

Gửi lời chào tiến bước!

Lời bình của nhà văn Phạm Khải

Nghi ngờ sách giáo khoa ghi sai tên tác giả

Ở SGK Tiếng Việt lớp 1 (tập 2) dưới bài thơ ghi tên tác giả là Hữu Tưởng. Người đưa nghi vấn đầu tiên về tác giả là nickname Tran Trung.

Trên trang cá nhân của mình, Tran Trung chia sẻ: “Internet thật là tuyệt! Nhờ nó mà tình cờ mình biết được bài thơ quen thuộc một thời Gửi lời chào lớp Một là lời bài hát trong bộ phim Liên Xô (cũ) Maruxia đi học, sản xuất năm 1948″.

Những độc giả khác truy tìm trên mạng thì thấy quả kịch bản của phim Maruxia đi học này có lời bài hát Nga tựa như bài thơ Gửi lời chào lớp Một trong SGK. Dòng trạng thái này của Tran Trung được nhiều bạn bè, cư dân mạng chia sẻ với nhiều câu hỏi.

Nickname Uyên Thảo Trần Lê cung cấp thêm thông tin: “Bài thơ này tôi nhớ học từ năm lớp 1 cách đây 50 năm, khi ấy người ta ghi là phỏng thơ”. Nickname Mai Anh cũng viết: “Bài này hồi mình học năm 1970 đã biết là của Nga mà”.

Qua tìm hiểu, được biết sau năm 1975, SGK lớp 1 có hai lần được sửa chữa. Lần chỉnh sửa thứ nhất là năm 1979, xuất bản năm 1981. Lần chỉnh lý thứ hai là năm 1989, xuất bản năm 1994. Sách Tiếng Việt lớp 1 được lưu hành hiện nay dựa trên bản chỉnh lý năm 1994.

Ý kiến các nhà làm sách giáo khoa

PGS.TS Đặng Thị Lanh, chủ biên của sách Tiếng Việt lớp 1 hiện hành, cho biết bản chỉnh lý sách Tiếng Việt lớp 1 năm 1994 dựa trên sách Tập đọc lớp 1 xuất bản năm 1981.

Lúc đó, sách vẫn đề tác giả bài thơ Gửi lời chào lớp Một là “theo Hữu Tưởng”. Còn với những bản gốc trước năm 1981, bà Lanh cho hay bà cũng không biết nên chưa có cơ hội đối chiếu.

“Tôi cũng không biết tác giả Hữu Tưởng là ai. Khi làm sách thì chúng tôi không thể gặp từng tác giả một. Chúng tôi chỉ trích lại theo nguồn (năm 1981) mà thôi” – bà Lanh nói.

Thạc sĩ Trần Mạnh Hưởng – người cùng tác giả Nguyễn Có được giao chỉnh lý sách Tiếng Việt lớp 1 năm 1989 – cũng xác nhận bài thơ Gửi lời chào lớp Một trong quyển Tiếng Việt lớp 1 hiện hành được trích lại từ sách Tập đọc lớp 1 năm 1981, ghi tác giả bài thơ là “theo Hữu Tưởng”, còn bản hiện hành để tên tác giả là Hữu Tưởng.

Theo ông Đào Duy Mẫn – nguyên phó vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, một đồng nghiệp cũ của ông Hữu Tưởng – thì ông Hữu Tưởng tên thật là Nguyễn Hữu Tưởng, nguyên viện phó Viện Khoa học – giáo dục trước đây, đã mất vào những năm 1980. Theo đánh giá của ông Mẫn thì tác giả Hữu Tưởng là một đồng nghiệp rất uy tín.

Như vậy, xung quanh tác giả bài thơ Gửi lời chào lớp Một đã có nhiều thông tin lẫn lộn – học sinh thuộc những năm 1970 cho biết bài thơ được phỏng theo một ca khúc Nga, học sinh từ năm 1981 đến nay hiểu là thơ của Hữu Tưởng.

Để giải quyết sự không rõ ràng này, chúng tôi Nguyễn Minh Thuyết cho rằng: “Người làm sách cần phải tra cứu lại những bản sách trước sách Tập đọc năm 1981, xem lại bài thơ có giống như bài hát Nga đã nói không. Nếu có, cần phải chú thích lại cho rõ”.

Xuất xứ bài thơ theo tài liệu lâu nhất

Sau khi đọc bài viết “Gửi lời chào lớp Một: Thơ của ai?” (Tuổi Trẻ ngày 7/7/2015), ông Lê Khánh Hoài (bút danh Châu La Việt) đã nhận ngay ra đây là bản dịch của cha ông – nhà báo Lê Khánh Căn.

Tại Thư viện Quốc gia, ông Lê Khánh Hoài đã tìm thấy bản dịch truyện Ma-rút-xi-a đi học gồm hai tập do NXB Kim Đồng in năm 1959 với số lưu chiểu lần lượt là 6.379 và 6.511.

Ngay trang đầu tập truyện dịch (in lần đầu năm 1958), lời nhà xuất bản có ghi: “Xin giới thiệu với các em tập truyện Ma-rút-xi-a đi học của nhà văn Liên Xô E. Su-oác. Đây là một truyện rất quen biết của các em nhỏ Liên Xô, đã được quay thành phim lấy tên là Em nữ sinh lớp một… Lần tái bản này chúng tôi có lược bớt đi một số đoạn. Mong rằng sau này sẽ có dịp giới thiệu với các em toàn bộ cuốn truyện”.

Đáng chú ý là ở cuối tập hai của truyện có in toàn bộ bài thơ được dẫn dắt như sau:

“Toàn lớp hai “A” kéo ra đầy sân khấu. Các em hát: Lớp một ơi, lớp một!/Đón em vào năm trước;/Năm nay lên lớp hai,/Gửi lời chào tiến bước!/ Phấn, bảng, sổ gọi tên,/Theo chúng em cùng lên/Chúng em dần lớn mãi,/Bàn ghế cùng lớn thêm,/Chúng em chơi thân mật/Yêu thương cả mọi người,/Đứa bạn em yêu nhất/Cũng cùng lên lớp hai./Còn cô giáo thân mến/Cô sẽ xa chúng em?/Không, cô yêu chúng em/ Cô cũng lên lớp chứ./Thế là cùng vui vẻ,/Chúng em tiến bước đều,/Cùng cả trường cả lớp,/Cùng Tổ quốc thân yêu!…

Khánh Như trích dịch (theo bản Pháp văn Maroussia va à l’ecole của Nhà xuất bản Ngoại Văn Liên Xô)/ In 5.065c tại Nhà máy in Tiến Bộ – Hà Nội. Gửi lưu chiểu tháng 3-1959.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Khánh Hoài nói: “Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, bố tôi làm bí thư Đoàn Trường Khải Định ở Huế, sau đó cùng với bác Trần Hoàn đi theo kháng chiến. Năm 1956, bác Tố Hữu cử ông sang làm Sở Báo chí trung ương. Năm 1957 ông về làm báo Nhân Dân với bút danh Hồng Chuyên. Với vốn tiếng Pháp của mình, ông đã dịch tập truyện Ma- rút- xi-a đi học do NXB Kim Đồng ấn hành.”

“Theo tôi nhớ, bản in lần đầu năm 1958 có ghi Lê Khánh Căn dịch. Đáng tiếc bản này tôi không tìm thấy nữa. Đến lần tái bản 1959, ông lấy tên con gái út mà ông yêu quý là Khánh Như để đặt bút danh. Đây là bản Thư viện Quốc gia còn lưu. Như vậy từ năm 1958-1959 đã có Ma-rút-xi-a đi học này rồi. Đến năm 1971, tập truyện tiếp tục được NXB Kim Đồng tái bản và dồn lại thành một tập”.

Về câu chuyện dư luận đang quan tâm, ông Khánh Hoài giải thích: “Theo như tôi tìm hiểu qua các bản in bài thơ Gửi lời chào lớp Một trong sách giáo khoa lớp 1, lần đầu tiên phần tác giả được ghi là Hữu Tưởng (theo quyển Ma- rút- xi-a đi học), lần in thứ hai chỉ đề là Theo Hữu Tưởng, lần ba chỉ còn Hữu Tưởng – lúc đó ông Hữu Tưởng đã mất rồi. Không hiểu sao lại ghi như vậy? Trong khi lẽ ra bài thơ này chính xác nhất phải viết là: “Dựa theo truyện Ma-rút-xi-a đi học của nhà văn Liên Xô E. Su-oác (Evgeny Shvarts – cũng là tác giả kịch bản bộ phim “Nữ sinh lớp một” – PV), bản dịch của Khánh Như, NXB Kim Đồng – 1959″.

Bản gốc bài hát

LỜI CHÀO LỚP MỘT

Đây là bài hát rút từ đoạn kết kịch bản phim “Nữ sinh lớp một” (Первоклассница – Режиссёр Илья Фрэз, Союздетфильм, 1948) của nhà văn, nhà soạn kịch Nga Evghenhi Lvovich Shvarts (Евгений Львович Швaрц, 1896 – 1958), tác giả của những truyện cổ tích tân biên nổi tiếng như “Phép lạ đời thường”, “Cái bóng”, “Lọ lem”, “Giết rồng”… Năm 1949, Shvarts công bố kịch bản “Nữ sinh lớp một” như một truyện vừa.

BigSchool: Như vậy, dưới bài thơ ở sách giáo khoa nên ghi: Dựa theo truyện “Ma-rút-xi-a đi học” của nhà văn Liên Xô Evgeny Shvarts – cũng là tác giả kịch bản bộ phim “Nữ sinh lớp một”. Vì ông Hữu Tưởng đã mất nên không hiểu ông đọc bản dịch của Khánh Như, NXB Kim Đồng – 1959 hay ông đọc thẳng bản tiếng Nga hay tiếng Pháp? Dù là cải biên hay phóng tác theo lời bài hát đã có, tác giả Hữu Tưởng vẫn đáng để chúng ta ghi nhận công của ông. Với những tác giả giáo khoa thì đây cũng là điều cần chú ý khi đưa các tác phẩm vào sách của mình.

Các bạn có thể xem và nghe bài hát này ở phần kết của video:

Nguồn: Báo Tuổi trẻ và FB của TS. Đỗ Hải Phong

Tìm Xuất Xứ Bài Thơ ‘Cảnh Khuya’ Của Bác Hồ

Tìm xuất xứ bài thơ ‘Cảnh khuya’ của Bác Hồ

(VH&ĐS) Tháng 12/2013, trở lại các tỉnh Việt Bắc để xác minh một số tài liệu và thu thập thêm tư liệu về Bác Hồ thời kỳ Bác về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam và thời kỳ Bác trở lại chiến khu Việt Bắc lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.

Người ngồi đó với cây chì đỏ – vạch đường đi từng bước, từng giờ (thơ Tố Hữu).

Đến Việt Bắc không thể không đến ATK Định Hoá. Và, đến ATK Định Hoá, không thể không đến đồi Khau Tý – một di tích lịch sử văn hoá được bảo tồn nguyên vẹn. Mỗi lần đến là một lần xúc động.

Trên đường lên Chiến khu Việt Bắc (ATK) Bác Hồ và những đồng chí cùng đi đã đến xã Điểm Mặc, huyện Định Hóa ngày 20/5/1947, đúng như dự định. Tại đây những ngày đầu Bác ở bản Quyên, nhà Chủ tịch xã Ma Đình Trường, sau đó chuyển lên ở lán trên đồi Khau Tý, thôn Nà Tra. Đồi Khau Tý, tiếng địa phương gọi là đồi Cây Thị. Lán được dựng theo đúng với kiểu nhà sàn của đồng bào dân tộc Định Hóa, mái lợp lá cọ, sàn lát ván, vách dựng bằng liếp nứa. Đồng chí Hoàng Hữu Kháng (được Bác Hồ đặt tên trong số 8 đồng chí) kể trong cuốn Những năm tháng bên Bác “Chúng tôi làm riêng cho Bác một cái “lầu”. Tầng trên để Bác ngủ và làm việc ban đêm, tầng dưới làm việc ban ngày, như vậy tránh được thú dữ và không khí ẩm thấp của núi rừng. Gọi là “lầu” nhưng thật ra nó bé lắm. Bác giao hẹn: Chiều cao có thể giơ tay với được, còn chiều ngang thì đưa tay sang phải sang trái vừa chạm đến, để tiện lấy các vật dùng treo trên vách. Bác bảo làm như vậy đỡ tốn công sức, dễ giữ bí mật. Trên sàn chỉ cần một chiếc bàn con để Bác ngồi làm việc, xem sách báo là đủ”.

Định Hóa được chọn làm trung tâm ATK vì đây là vùng địa hình núi non hiểm trở, địch không thể dùng xe cơ giới tấn công, mà ta thì lại sẵn các đường nhỏ xuyên rừng nối liền với các vùng Tây Bắc, vùng trung du, vùng đồng bằng. Năm 1906, nhà chí sĩ ái quốc Phan Bội Châu đã từ Quảng Châu (Trung Quốc) tìm về Định Hóa khảo sát, định xây dựng vùng này thành căn cứ địa chống Pháp.

Thu Đông 1947, thực dân Pháp tập trung binh lực, huy động hơn một vạn quân tinh nhuệ gồm cả Hải, Lục, Không quân mở một đợt tấn công quy mô, chia hai gọng kìm khép chặt Việt Bắc hòng tiêu diệt bộ đội chủ lực và cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến. Trong vòng vây trùng điệp bốn bề của địch, Bác và Trung ương chỉ đạo sáng suốt các cơ quan và đơn vị bộ đội di chuyển và thực hiện phương châm vừa đánh vừa tránh địch ở các địa bàn Thái Nguyên, Bắc Cạn, Tuyên Quang.

Một tối cuối thu đầu đông, Bác cho mời đồng chí Ma Đình Kháng – Chủ tịch huyện Định Hóa đến lán Bác ở. Hai Bác cháu chuyện trò trong lán dưới tán lá cổ thụ giữa những khóm hoa rừng, xa xa tiếng suối đổ đều đều từ phía chân đồi vọng lại. Bác hỏi đồng chí Kháng về việc vạch kế hoạch tác chiến của huyện khi địch đánh tới đây thì thế nào và Bác sẽ chuyển đi đâu. Đồng chí Kháng báo cáo đầy đủ, tỉ mỉ, chi tiết về kế hoạch đã được chuẩn bị chu đáo. Tận khuya, dưới ánh trăng vàng, Bác tiễn đồng chí Kháng ra về, trở lại giữa rừng khuya trăng sáng, vẻ trầm ngâm, hứng thơ đến với Bác.

Luật sư Phan Anh cũng cho biết: Trong những ngày cực kỳ gay go, khó khăn của những tháng, năm đầu ở Việt Bắc, Bác đã phân tích và chỉ rõ những thuận lợi và những khó khăn của ta và địch. Bác phán đoán những hoạt động của các cánh quân của Pháp, Bác vẽ trên đất về đường tiến, đường lui của địch và của ta và giảng giải cặn kẽ: Chúng bao vây ta với thế gọng kìm ta phải luồn ra ngoài gọng kìm ấy để không mắc vào tròng của chúng. Khi địch rút lui ta lại về chỗ cũ. Luật sư cũng kể lại: chính trong những ngày gay go ấy, sau hôm gặp Bác ở Tràng Xá, ông nhận được thư của Bác, kèm theo một đoạn thơ:

Đêm khuya nhân lúc quan hoài

Lên câu thơ thẩn chờ ai họa vần

Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ, gió lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà

Nước nhà đang gặp lúc gay go

Trăm việc ngàn công đều phải lo

Giúp đỡ anh em nên gắng sức

Sức nhiều thắng lợi lại càng to.

Từ sự kiện Bác trò chuyện với đồng chí Ma Đình Kháng và lời kể của luật sư Phan Anh cho ta biết được hoàn cảnh để có 10 câu thơ trên, giúp ta hiểu thêm Bác và thơ Bác. Mặc dù trong những giờ phút đương gặp lúc gay go với lo nỗi nước nhà, Bác vẫn có lúc quan hoài, vẫn có thơ, vẫn có nụ cười dí dỏm Lên câu thơ thẩn chờ ai họa vần.

Luật sư Phan Anh rất cảm động và xúc động khi đọc những câu thơ của Bác nên đã ứng tác họa vần:

Họa vần xin gửi cho ai

Đường xa sẻ tấm quan hoài nước non

Quanh quanh dòng suối cảnh đường xa

Trời có trăng và núi có hoa

Trăng sáng bao la trời đất nước

Hoa thơm phảng phất vị hương nhà

Nước nhà đang gặp bước gay go

Lái vững chèo dai ta chẳng lo

Vượt sóng, dựng buồm, ta lựa gió

Thuận chiều, ta mở cánh buồm to.

Sau này, năm 1967 Nxb Văn học làm sách Thơ – Hồ Chủ tịch, những người biên tập chỉ đưa bốn câu thơ với đầu đề Cảnh khuya:

Tiếng suối trong như tiếng hát xa,

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.

Ở câu thứ hai của bài thơ bốn câu này chữ gió được thay bằng chữ bóng.

Quả là bốn câu thơ với đầu đề Cảnh khuya diễn đạt trọn vẹn một tứ thơ hay, độc đáo, bất ngờ. Có thể nói được rằng, bốn câu thơ trên hoàn toàn đủ các yếu tố, thành phần của một bài thơ tứ tuyệt hoàn chỉnh, hiểu và cảm nó trọn vẹn như những bài thơ tứ tuyệt khác vậy. Bài thơ Cảnh khuya giúp ta hiểu rõ vì sao đêm khuya Bác chưa ngủ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà, đồng thời hé mở một tâm hồn lớn, một bản lĩnh thi nhân tràn đầy sức sống và nhạy cảm trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Dù bề bộn đến đâu, trong lúc lo chăm công nghìn việc cho kháng chiến, cho dân, cho nước, Người vẫn dành một khoảng tâm hồn mình cho thiên nhiên thơ mộng cho trăng cho hoa – tâm hồn thi nhân của Người lúc nào cũng rộng mở vẫn không hề quên những việc nước, việc dân. Những cái mâu thuẫn tưởng như đối ngược lại thống nhất trong con người Bác, thật là kỳ diệu. Bài thơ đã đi vào các thế hệ bạn đọc và ở lại trong lòng bạn đọc cùng với thời gian năm tháng.

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà, Tấm quan hoài nước non của Bác là từ lán Bác ở và làm việc trên đồi Khau Tý. Đồi này, lán này vẫn được lưu giữ. Ai đã từng đặt chân đến lán Khau Tý không thể không ngước nhìn cây đa cổ thụ cao to xum xuê cành lá giữa những khóm hoa rừng không thể không xúc động nhất là khi nhìn cây dâm bụt Bác trồng từ năm 1947 vẫn xanh tươi, tràn trề sức sống. Trong tĩnh lặng, xa xa dưới chân đồi Khau Tý, dòng suối Nà Tra róc rách, róc rách chảy như tiếng hát xa. Nhà văn Hoàng Quảng Uyên khi đến thăm nơi này, đã rất xúc động, cảm xúc dâng trào, đột xuất có một mong muốn, một đề xuất: “Sáu mươi năm rồi, quá khứ hiện tại đan dệt. Trong mối liên tưởng đa chiều chợt dâng ước muốn nho nhỏ – giá chi dựng ở nơi đây một tấm bia đề bài thơ Cảnh khuya của Bác Hồ làm gần lại khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại, giữa thực và mơ, để du khách đến đây sẽ không chỉ được thăm nơi đầu tiên Bác Hồ ở khi trở lại chiến khu Việt Bắc mà còn thăm nơi đầu tiên của nhà thơ Hồ Chí Minh, nơi nhà thơ sáng tác bài Cảnh khuya trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt, thả hồn ngẫm ngợi trong sự hòa quyện giữa lịch sử và thơ. Sáng trong và linh thiêng”(1).

Lê Xuân Đức

(1) Báo Văn nghệ số 03 ngày 20-1-2007.

Vẻ Đẹp Lôi Cuốn Của Xứ Tuyên

Sông Lô thơ mộng là nguồn cảm hứng của nhiều thi sỹ.  Ảnh: Khánh Dương

Có người từng bảo, không hiểu các nhà thơ có duyên với Tuyên Quang, hay chính Tuyên Quang đã tạo nên cái duyên kỳ diệu ấy. Nhìn lại sáng tác về xứ Tuyên chúng ta thấy có nhiều tác phẩm của những nhà thơ lớn như: “Về Tuyên” (Xuân Diệu); “Một kỷ niệm về Hồ Chủ tịch ở Đại hội Tân Trào” (Huy Cận); “Việt Bắc”, “Ta đi tới” (Tố Hữu); “Ở chiến khu cách mạng” (Tế Hanh). Qua những góc nhìn khác nhau, mỗi bài thơ mang xúc cảm riêng đã khắc họa thành công vẻ đẹp vùng quê cách mạng.

Bằng những chi tiết hết sức chọn lọc, Tố Hữu đã khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên của “Thủ đô kháng chiến” một cách thật hào hùng: “Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!/Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt/Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát/Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca… (Ta đi tới). Thông qua những địa danh quen thuộc: “Sông Lô”, “bến nước Bình Ca” vẻ đẹp quê hương cách mạng hiện lên thật rực rỡ. Ánh nắng chiếu rọi xuống dòng Lô xanh biếc hòa quyện vào khúc hát ngân vang. Là cái nôi của cách mạng, địa bàn hoạt động chính của chiến khu, như một điều tất yếu, Tuyên Quang hiện lên trong các trang thơ trước hết chứa đầy những kỷ niệm, những chi tiết, hình ảnh thân thương gần gũi một thuở. Để rồi lúc đi xa “đất bỗng hóa tâm hồn” gợi lên bao luyến tiếc nhớ nhung.

Có thể nói, cách mạng, đời sống kháng chiến và ký ức lịch sử đã làm nên một Tuyên Quang đầy kiêu hãnh trong những trang thơ. Trên bình diện lịch sử, Tuyên Quang mang vẻ đẹp hào hùng, đáng tự hào biết bao. Ngày hôm nay, các nhà thơ Tuyên Quang tiếp tục phản ánh đầy đủ diện mạo mới mẻ của đất và người quê hương trong quá trình hội nhập. Tiêu biểu như các nhà thơ: Mai Liễu, Cao Xuân Thái, Nguyễn Tuấn, Ngọc Hiệp, Lê Na, Đoàn Thị Ký, Đinh Công Thủy… Ở mỗi người có cách cảm nhận riêng, đánh giá riêng nhưng nét khá nổi bật ở họ đó là hướng mạnh ngòi bút vào cảm xúc trước vẻ đẹp của quê hương: “Sông Lô đẹp như là thơ và em vậy/Đẹp như là năm tháng đợi chờ nhau/Thương bên lở mỗi chiều em giặt áo/Dù mỗi ngày bạc trắng một nhành lau”  (Sông Lô – Cao Xuân Thái).

Hình tượng sông Lô hiện lên thật chân thực bởi nó chất chứa bao nhiêu kỷ niệm đẹp về tình yêu: Dòng lô tựa “như thơ và em”, quê hương cứ hiển hiện lên qua từng câu chữ khiến người đọc thiết tha mãi: “Quê hương bát ngát một vùng/Chè xanh xanh đến tận cùng chân mây/Hương chè, hương của bàn tay/Lan trong khúc hát mê say vùng đồi” (Hương của vùng đồi – Ngọc Hiệp).

Không biết các nhà thơ có duyên với Tuyên Quang hay chính Tuyên Quang tạo nên cái duyên kỳ diệu ấy để làm say đắm bao ngòi bút. Ai đã từng đến Tuyên Quang, dù chỉ một lần, đều khó có thể quên được mảnh đất nhỏ bé, nhưng chất chứa nghĩa tình này.

Bi Hài Việc Xuất Bản Thơ

VHSG- Sau khi đăng các bài Xử tội làm nhục thơ của nhà văn Trần Đức Tiến, Ác tâm – lừa bịp và quấy phá đội lốt văn chương của nhà văn Trần Nhã Thụy, Kiềm chế… thơ trong mùa chống dịch của nhà văn Hồ Anh Thái, nhiều bạn đọc bày tỏ sự đồng tình và muốn tìm hiểu thêm việc một số cá nhân lợi dụng thơ và người yêu thơ để lừa lọc, trục lợi, mua danh cũng như sự “lạm phát” vần vè đối đáp thù tạc, dưỡng sinh mà nhiều người ngộ nhận là thơ rồi chạy vạy tìm cách xuất bản, tự gây nợ nần hệ lụy. Bài viết Bi hài việc xuất bản thơ của nhà thơ Trần Quang Quý dù đã xuất hiện nhiều năm nhưng đến nay vẫn nguyên tính thời sự: “Có cuốn tên rất kêu: Những gương mặt thơ tình Việt Nam đương đại, mở ra lại chỉ thấy các cụ thi sĩ lạ hoắc, sinh từ thập kỷ 20, 30 thế kỷ trước. Toàn là những “nhà thơ tình”, ở phường nọ, ngõ kia, lần đầu xuất hiện thơ ở tuổi bát thập, cửu thập, đáng kính cả. Lại có bản thảo dày như cục gạch, với cái tên Trăng trong thi nhân Việt Nam, những thi sĩ như Hàn Mạc Tử, Huy Cận, Thế Lữ, Chế Lan Viên, Xuân Diệu… đương nhiên rồi. Nhưng lại có cả cụ ông, cụ bà nọ, đã ngoại bát tuần, vốn là doanh nhân yêu thơ, đưa mỗi người đến 5 bài thơ về trăng, và xếp đồng hạng thi nhân Việt Nam thì hãi quá. Loạn xị ngậu các giá trị thi ca, thi sĩ nước nhà”.

Một lần nhân gặp ở Hội nghị Công tác văn học của Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ Lê Thành Nghị hỏi tôi, tình hình thơ phú xuất bản năm rồi thế nào. Tôi bảo: “Có vẻ gay”. Lê Thành Nghị cười: “Theo tôi không phải là gay mà là lâm nguy”.

Lâm nguy? Lâm nguy thế nào, có cường điệu quá không? Ông cho rằng, chất lượng thơ cứ bạc nhạc mà số lượng sách thơ ngày càng tăng. Người ta bây giờ cũng chẳng mấy ai quan tâm tới thơ. Ngay cả những cuốn sách có dư luận, muốn ra nhà sách mua đọc nhưng đi mỏi chân ở phố sách Nguyễn Xí cũng không tìm được. Đơn giản là các nhà sách bây giờ không bán thơ, hoặc rất hiếm nhà sách còn mặn mà với thơ. Tình thơ bây giờ sao “bèo dạt mây trôi” quá. Nàng thơ như cô gái đẹp nhưng lỡ thì quá lứa mất rồi, chỉ còn biết len lén nhìn nhan sắc tàn phai và ngoái lại thời hoàng kim, những năm 60, 70, 80 của thế kỷ trước, thời mà thơ như thú chơi tao nhã cao sang, bổ dưỡng tinh thần, tâm hồn lãng mạn và nồng cháy, công chúng rầm rộ. Người làm thơ chỉ cần in một chùm ba bài thơ trên Tạp chí Tác Phẩm Mới là coi như có “viza” vào Hội Nhà văn Việt Nam đàng hoàng, không nháo nhác như bây giờ.

Có một thực tế, trong vài năm gần đây, trái với chất lượng thơ, trái với thơ “có nghề” có vẻ khan hiếm, thì thơ phong trào ngày càng bùng phát. Khắp nơi mọc ra các thi đàn, các câu lạc bộ thơ; hoặc hiện đại hơn là các blog, website về thơ như muôn vẻ sắc màu cây lá nảy mầm xuân. Ấy là cái cớ, để thi thoảng bạn hữu gặp nhau, ngâm vịnh, đối ẩm, thoát ly “có thời hạn” bà nhà, hay ông nhà… vui đáo để. Có câu lạc bộ bùng phát, ùa về cả lâm trường, trạm, trại, ngõ ngách làng quê, thành bộ máy chân rết, y như mạng lưới thơ “mậu dịch quốc doanh” trước đây, ở khắp các tỉnh thành. Lại đánh cả quyết định khai trừ, cách chức nhau, cãi vã om xòm đây đó, làm cho câu lạc bộ, với ý nghĩa ban đầu là giao lưu, vui chơi giải trí cho người cao tuổi bỗng trở thành cơ quan “quyền lực” thảo phạt nhau. Chứng tỏ, người nước mình hay hám quyền lực ra phết. Đến chơi thơ, nghĩa là chơi cái sự nghèo mà còn thích oai, thích khai trừ, hạ bệ này nọ vì cái chức danh hão, nó mất đi cái thơm thảo của tình thơ, thì chả còn biết thời thế như vậy là nó thế nào.

Cùng với sự nở rộ của câu lạc bộ là phong trào in thơ. Chỉ riêng Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2010 đã cấp phép khoảng 1.100 đầu sách, trong đó có đến 80% là sách thơ, đủ cho thấy thơ không những không có cơ giảm đi mà còn “tăng năng suất” vượt bậc (so với khoảng 700 cuốn được cấp phép năm 2009). Có điều, khoảng 90% số sách thơ đã xuất bản, là thơ tầm câu lạc bộ, là “văn nói có vần”. Số những tập thơ “đọc được” trở lên chỉ đếm trên đầu ngón tay. Oái oăm thay, chính cái số đông thơ câu lạc bộ lại là cứu tinh cho một số nhà xuất bản.

Tôi xin trích dẫn một bài thơ của một tác giả (xin được giấu tên) trong Liên hiệp các câu lạc bộ thơ Việt Nam, ở một tập sách nhiều tác giả, treo logo kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, xin cấp phép, do “Chủ tịch Liên hiệp” tự phong này tổ chức bản thảo mang đến như sau:

Người Hà Nội yêu nhau tha thiết Lúc xong hành chỉ xiết tay nhau Vườn hoa ngồi chụm mái đầu Nằm trong giới hạn những câu tâm tình Người Hà Nội thư sinh đẹp nhất Lụa Hà Đông chính sách hoàn thân Giữ gìn của quý thanh tân Hai bên cùng giữ tấm thân ngọc ngà Chờ đến ngày vinh quy bái tổ Là đôi bên mới tỏ ái tình Tình yêu quý nhất tiết trinh Người yêu, yêu nhất ái tình thủy chung.”

Thôi khỏi bình những bài “tình thơ” tầm cỡ thế này, của cái Liên hiệp các câu lạc bộ thơ Việt Nam nào đó, chả hiểu có quyết định thành lập không, có bao trùm lên Câu lạc bộ thơ Việt Nam hay không. Nhưng nhân viên của tôi bảo, anh mà gạch những bài như thế này thì gạch hết cả tập luôn, và gạch luôn nhiều tập cùng loại khác. Thơ này chính là thơ “nuôi sống” nhà xuất bản đấy bác ơi. Ngóng đợi mấy ông “mần thơ” chuyên nghiệp, lác đác mấy chục cuốn xin xuất bản một năm có mà đói dài. Thơ bây giờ nó thế.

Nghe nói mà ngậm lòng đắng đót. Nhà xuất bản, như Nhà xuất bản Hội Nhà văn phải tự nuôi nhau, lại là nhà xuất bản chuyên ngành hẹp, chỉ xuất bản sách văn chương thôi, chứ đâu được xông xênh như mấy ông xuất bản tổng hợp, thứ gì cũng chơi được. Vì vậy, trước tình hình xuất bản như thế, nếu không cấp phép cho thơ câu lạc bộ thì…khó quá. Tất nhiên, thơ như “Ái tình Hà Nội” mà tôi trích dẫn từ bản thảo biên tập trên không thể in được.

Bây giờ cũng nhiều người hiểu và thông cảm, không “ra roi” với nhà xuất bản như cách đây hơn mười năm trước. Thôi thì, văn chương xịn hay không xịn, thời của thị trường, để bạn đọc và thời gian kiểm chứng. Tác giả chịu trách nhiệm với công chúng về chất lượng tác phẩm của mình. Nhưng để không bị các nhà thơ chuyên nghiệp, nhà thơ có thương hiệu tự ái, rũ áo ra đi, khi bị “nhốt” chung vào “cánh đồng thơ”, buộc lòng nhà xuất bản phải đưa các tập thơ, kiểu thơ Liên hiệp kia vào chung một tủ sách, gọi là “Tủ sách người yêu thơ”, từ tháng 10-2010. Thực ra, các cụ thi hữu chỉ có nhu cầu ghi lại những kỷ niệm của cuộc đời còn nhiều vân vi, để có sách tặng bạn hữu, cháu con, lưu bút trong gia đình…, không vi phạm gì về Luật Xuất bản, chứ không có mục tiêu phấn đấu thành hội viên hội nọ hội kia. Không ai lại ham thành “nhà thơ trẻ” ở tuổi thất thập cả.

Tình hình chung là thế, nhưng chúng tôi cũng không khuyến khích xuất bản những tập thơ nó quá nôm na, thô thiển, nó chưa “sạch nước cản”. Mong có được những bản thảo có chất lượng, với nhiều nhà thơ nhà văn có uy tín văn chương đến với mình như con mong sữa mẹ. Thế nhưng, sao cái ma lực thơ nó vẫn lạ lùng thế. Có tác giả, như tác giả tập thơ “Ơi em” chẳng hạn. Đến mấy cô nhân viên hành chính nhà xuất bản cũng ái ngại, từ chối nhận in thơ cho tác giả này, nhưng anh liên tục đến “năn nỉ” để được chính nhà xuất bản đứng ra in, in hàng ngàn cuốn. Không có cách nào để anh hiểu được, rằng in thơ như thế thì chỉ khổ vợ con, rằng bán thơ ở đâu bây giờ, khi đã chi phí hàng chục triệu đồng tiền in sách. Nhưng anh lại cứ tưởng chúng tôi chê anh không có tiền. Anh đùng đùng về nhà mang đến hai sổ tiết kiệm, mỗi sổ 10.000 USD và một mớ hợp đồng cho sinh viên thuê nhà để trình, rằng “in sách là chuyện nhỏ như con thỏ”, lại hứa in xong còn khao cả nhà xuất bản. Và thơ anh đã có các nhà thơ “nhớn” A, B, C… đọc, các bậc thi bá còn động viên anh sáng tác hăng say hơn nữa, thế mới… khổ nạn. Chắc anh đang tràn trề hy vọng thành nhà thơ… trẻ, thành người sẽ nổi tiếng. Chỉ hai tháng sau khi in tập thơ, anh đến, thì thào hỏi, làm thế nào để tiêu thụ hết số thơ, tặng “mỏi tay” rồi mà vẫn còn hàng thùng, “đề nghị các bác giới thiệu cho em mấy công ty, cửa hàng sách để bán”.

Năm 2010 được coi là năm được mùa in thơ. Vì sao vậy? Có lẽ do là năm có Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, các cá nhân, tổ chức làm sách thi nhau làm các bộ sách kỷ niệm Đại lễ. Tinh thần đại lễ ngấm kỹ vào các lĩnh vực, trở thành cơ hội “mần ăn” của rất nhiều người. Có các “đầu nậu” treo những cái tên sách rất to, nhằm thu hút nhiều thi hữu, thực chất là thu hút ngân quỹ và lo đầu ra. Có thể mỗi tác giả có bài góp bao nhiêu tiền, hoặc mua bao nhiêu cuốn sách. Đó là những cuốn: “Thăng Long – Hà Nội thơ”, “Thơ Hà Nội”, “Tôi yêu Hà Nội”… Có cuốn tên rất kêu: “Những gương mặt thơ tình Việt Nam đương đại”, mở ra lại chỉ thấy các cụ thi sĩ lạ hoắc, sinh từ thập kỷ 20, 30 thế kỷ trước. Toàn là những “nhà thơ tình”, ở phường nọ, ngõ kia, lần đầu xuất hiện thơ ở tuổi bát thập, cửu thập, đáng kính cả. Lại có bản thảo dày như cục gạch, với cái tên “Trăng trong thi nhân Việt Nam”, những thi sĩ như Hàn Mạc Tử, Huy Cận, Thế Lữ, Chế Lan Viên, Xuân Diệu… đương nhiên rồi. Nhưng lại có cả cụ ông, cụ bà nọ, đã ngoại bát tuần, vốn là doanh nhân yêu thơ, đưa mỗi người đến 5 bài thơ về trăng, và xếp đồng hạng thi nhân Việt Nam thì hãi quá. Loạn xị ngậu các giá trị thi ca, thi sĩ nước nhà.

Cũng câu hỏi thơ có đang lâm nguy hay không, tôi hỏi nhà thơ Nguyễn Đức Mậu, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng thơ – Hội Nhà văn Việt Nam khóa VII, hiện đang trực Ban thơ báo Văn Nghệ. Ông cười khà khà và bảo, khó trả lời rành mạch quá, thơ còn đang hỗn mang. Nhưng ông liền đọc bài “Thơ và thơ” của ông: ” Thơ được bán được cho/ Thơ được viết trên băng zôn giấy gió/ Thơ được đọc vang thơ được thét gào/ Thơ được hát và thơ được múa/ Thơ khăn xếp áo dài/ Thơ com lê áo đỏ/ Thơ đang tự tìm mình/ Thơ lắm ngả đường đi …”.

Câu chuyện thơ và xuất bản thơ còn dài dài, nhiều chuyện cười ra nước mắt. Mỗi khi nhắc đến tình hình thơ, chúng tôi vẫn nói vui, phải mở trại cai thơ. Các bà xã muốn cai thơ chồng phải lobby nặng tay mới cho nhập trại. Trại cai thơ sẽ là dự án “hái ra tiền”. Nói là nói vui vậy thôi, chẳng ai “hoãn” được sự sung sướng của cảm hứng thăng hoa, sáng tạo thi ca. Chẳng ai cai được ai trong cái men thơ lạ lùng này. Nói gì thì nói, trong tình hình thơ và xuất bản hiện nay, vẫn còn nhiều người viết âm thầm đổi mới, tìm tòi. Có thể lúc rộ lên, lúc trầm lắng, nhưng dòng chảy thi ca vẫn có đường đi của nó.

Đơn cử như năm 2010, trong 3 tập sách của Nhà xuất bản Hội Nhà văn được giải Hội Nhà văn Hà Nội đã có 2 tập thơ. Ngoài ra, nhà xuất bản còn có hai tập thơ đoạt giải B (không có giải A) của Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam.

Vậy tình hình thơ có buồn, mà cũng có vui. Hy vọng cái vui có trường lực hơn, vóc dáng hơn, trên con đường thơ còn lắm hỗn mang, như nhà thơ Nguyễn Đức Mậu nói.

TRẦN QUANG QUÝ

Bạn đang xem bài viết Xuất Xứ Của Bài Thơ “Gửi Lời Chào Lớp Một” trên website Anhngucongdong.com. Hy vọng những thông tin mà chúng tôi đã chia sẻ là hữu ích với bạn. Nếu nội dung hay, ý nghĩa bạn hãy chia sẻ với bạn bè của mình và luôn theo dõi, ủng hộ chúng tôi để cập nhật những thông tin mới nhất. Chúc bạn một ngày tốt lành!